Definizioa
Iskio-gihartzeen tendinopatia proximala iskio-gihartzeen tendoi komunaren afekzio mingarri kronikoa da, iskionaren beheko aldeko txertaduraren mailan. Batez ere ipurmasailaren behealdeko min sakon gisa agertzen da, batzuetan zehazki kokatzen zaila dena, eta iskio-gihartzeak gogor eskatzen dituzten jardueretan agertzen edo larriagotzen da: korrika azkarra, azelerazioak, sprinta, aldapa gorakoak, norabide-aldaketak, jauziak edo eserita luzaroan egotea.
Bereziki ohikoa da distantzia luzeko korrikalarien, sprinterren, futbolarien, errugbilarien, dantzarien eta belaunaren estentsioarekin batera aldakaren flexio-mugimendu azkarrak eskatzen dituzten jarduerak egiten dituzten kirolarien artean.
« Tendinitis » terminoa sarri erabiltzen da, baina « iskio-gihartzeen tendinopatia proximala » egokiagoa da oro har: afekzioa tendoiaren egituraren eta gaitasun mekanikoaren asaldura bat da, hantura akutu soil bat baino gehiago. Pixkanaka ager daiteke, argi identifikatutako traumatismorik gabe, edo gainkarga-pasarte baten ondoren edo behar bezala errehabilitatu gabeko lesio muskulotendinoso baten ondoren.
Anatomia
Iskio-gihartzeak, batez ere, femur-bizepsa, semitendinosoa eta semimintzakara dira. Femur-bizepsak bi buru ditu: buru luzea eta buru laburra. Haien zati proximalean, semitendinosoak eta femur-bizepsaren buru luzeak jatorri komuna dute tuberositate iskiatikoan, eta semimintzakarak, berriz, txertadura proximal bereizia baina hurbila du.
Antolaketa anatomiko horrek azaltzen du zergatik sentitzen den mina, oro har, iskio-gihartzeen jatorri proximalean, ipurmasail-tolesduraren azpian. Tendoi proximala aldi berean trakzio-tentsioak, konpresio-tentsioak, aldakaren eta belaunaren mugimenduak eta korrikan eta sprintean sortutako indarrak jasaten dituen eremu anatomiko batean dago.
🔍 Egin klik irudian handitzeko
Iskio-gihartzeen funtzioa
Iskio-gihartzeek aldakaren estentsioan (korrika, azelerazioak, eskailerak igotzea, bultzada-mugimenduak, jauziak) eta belaunaren flexioan parte hartzen dute. Belaunaren eta pelbisaren egonkortze dinamikoan ere zeregin garrantzitsua dute, eta korrika azkarrean beheko gorputz-adarra balaztatzen laguntzen dute, hankaren mugimendua lurrarekin kontaktuan jarri aurretik kontrolatuz. Beraz, abiadura handian indar handiak sortzeko eta xurgatzeko gai izan behar dute.
Biomekanika: zergatik bihurtzen den tendoia mingarri
Tendinopatia, oro har, tendoiari ezarritako kargaren eta hura jasateko duen gaitasunaren artean desoreka bat dagoenean agertzen da. Egoera batzuk bereziki zorrotzak dira tendoi proximalarentzat: aldakaren flexio handiak, belaunaren estentsioarekin batera, tentsio handiko jarreran jartzen du tendoia, eta hori gertatzen da, bereziki, korrika azkarrean eta azelerazioetan. Aldaka oso tolestuta dagoen jarrerak tendoiaren konpresioa tuberositate iskiatikoaren kontra ere handitzen du — kontzeptu garrantzitsua errehabilitazioan, jarrera batzuk mingarriak baitira, ez bakarrik tendoia luzatzen dutelako, baita haren konpresioa handitzen dutelako ere.
Akats ohikoa da iskio-gihartzeetako mina malgutasun-faltaren ondoriotzat hartzea. Baina tendinopatia proximalean, sistematikoki « tendoia luzatzen » saiatzeak sintomei eutsi diezaieke batzuetan: aldakaren flexioa eta belaunaren estentsioa uztartzen dituzten luzaketek, hain zuzen, tentsio eta konpresio handiko jarreran jartzen dute tendoi proximala. Beraz, tratamenduaren helburua da tendoiak tentsio horiek jasateko duen gaitasuna pixkanaka berreskuratzea, jarrera horiek betiko saihestea baino gehiago.
Epidemiologia
Iskio-gihartzeen tendinopatia proximalak maiz eragiten die distantzia luzeko korrikalariei eta sprinterrei, baina baita futbolariei, errugbilariei eta dantzariei ere — oro har, belaunaren estentsioarekin batera aldakaren flexio-mugimendu azkarrak eskatzen dituzten jarduerak egiten dituzten kirolari guztiei (sprinta, azelerazioak, norabide-aldaketak).
Kirol gutxi egiten duten pertsonei ere eragin diezaieke, bereziki eserita luzaroan egoteak eragindako minaren bidez. Entrenamendu-kargaren aldaketa (sprinta, zatikako entrenamendu azkarra, aldapak edo abiadura-lana sartzea) sarritan erabakigarriagoa da sintomen agerpenean anomalia anatomiko jakin baten presentzia baino.
Kausak eta arrisku-faktoreak
Iskio-gihartzeen tendinopatia proximala, oro har, tendoiari ezarritako kargaren eta hura jasateko duen gaitasunaren artean desoreka bat dagoenean agertzen da. Hainbat faktorek erraz dezakete haren agerpena.
Entrenamendu-kargari lotutako faktoreak
Entrenamenduaren bolumena edo intentsitatea bat-batean handitzea, atsedenaldi baten ondoren azkarregi itzultzea, kilometroak nabarmen handitzea, zatikako saioak berriki sartzea, sprintera itzultzea, aldapako saioak gehitzea edo iskio-gihartzeak gogor eskatzen dituzten indar-ariketak dira karga-faktore nagusiak. Korrikalari batek asteko bolumen jakin bat ondo jasan dezake, eta gero mina garatu sprint-saioak, zatikako saio azkarrak, aldapak edo abiadura-lana bat-batean sartu ondoren.
Faktore biomekanikoak
Aldakaren flexioarekiko esposizio handiak, iskio-gihartzeen ahultasunak, atzeko katearen indar-urritasunak, kontrol lunbopelbikoaren urritasunak edo muskulu-luzera handiko kargekiko tolerantzia txarrak ere errazten dute sintomen agerpena.
Sintomak
Koadro klasikoa ipurmasailean min sakona deskribatzen duen kirolari batena da, ipurmasail-tolesduraren azpian, korrika azkarrean edo saioen ondoren agertzen dena. Hasieran, mina arina izan daiteke eta entrenamenduaren ondoren, biharamunean edo saio azkar baten ondoren soilik agertu; gero, pixkanaka jardueran bertan ager daiteke. Fase aurreratuago batean, eragozgarria bihur daiteke eserita, autoan, korrika motelean, aldapan gora edo indartze-ariketetan. Haren berezitasuna, sarritan, izaera maltzur eta kronikoa da.
Sintoma nagusia ipurmasailaren behealdeko mina da, oro har ipurmasailaren beheko aldean kokatua, tuberositate iskiatikotik hurbil, batzuetan apur bat medialago edo lateralago. Sakon, gor, lokalizatu eta batzuetan erre-sentsazioko min gisa deskriba daiteke. Normalean azeleratzean, sprintean, pauso luzeetan, aldapan gora edo erritmo-aldaketetan agertzen da, eta handiagoa izan daiteke entrenamenduaren ondorengo ordu batzuetara edo biharamunean — bereziki zaindu beharreko fenomenoa, karga handitzen den heinean.
Eserita luzaroan egotea bereziki deserosoa bihur daiteke: pazienteak jarrera maiz aldatzeko, ipurmasail bakar baten gainean esertzeko, kuxin bat erabiltzeko edo eserleku gogorrak saihesteko joera du. Ezaugarri hau oso adierazgarria da mina iskio-gihartzeen jatorrian ondo kokatuta dagoenean.
Azterketa klinikoa
Azterketak minaren kokapen zehatza, sintomen erreprodukzioa, iskio-gihartzeen indarra, luzapenarekiko tolerantzia, funtzio lunbopelbikoa eta balizko zeinu neurologikoak bilatu behar ditu. Hala ere, proba bakar batek ere ez du diagnostikoa ziurtasunez ezartzeko aukerarik ematen: historia klinikoaren, minaren kokapenaren eta hainbat probokazio-probaren arteko bat-etortzean oinarritzen da.
Palpazioak presiopeko mina bilatzen du tuberositate iskiatikoan eta iskio-gihartzeen jatorri komunean — leku zehatz horretan erreproduzitutako mina argudio garrantzitsua da, nahiz eta tokiko sentikortasun soila ez den nahikoa diagnostikoa ezartzeko. Probokazio-probek, oro har, iskio-gihartzeak tentsioan jartzen dituzte, aldakaren flexioa eta belaunaren estentsioa uztartuz, batzuetan erresistentziaren aurkako uzkurdura batekin osatuta; ohiko mina erreproduzitzea luzapen-sentsazio soila baino informatiboagoa da.
Indarraren ebaluazioak belaunaren flexioko edo aldakaren estentsioko indar-galera, eskuin/ezker asimetria edo uzkurdura motel eta azkarrekiko tolerantzia txarra bilatzen ditu — baina indar maximoa bakarrik ez da nahikoa: kirolari batek indar egokia izan dezake eskuzko proban, eta, hala ere, ez izan gai sprint errepikatuak, erritmo-aldaketak edo abiadura handiko korrika jasateko; beraz, gaitasun funtzionala pixkanaka ebaluatu behar da.
Ipurmasailaren atzealdeko mina ez da beti tendinopatia: azterketa neurologikoak ipurmasailaren azpiko irradiazioa, izterrean behera jaisten den mina, parestesiak, sorgortasuna, defizit motorra edo erreflexuen aldaketak bilatzen ditu; horiek nerbio ziatikoaren narritadura edo jatorri lunbarra iradokiko lukete.
Proba osagarriak
Ekografia
Tendoiaren loditzea, ekoegituraren aldaketa, txertadurako anomaliak, hipervaskularizazioa, urradura partziala edo lotutako bursopatia erakuts ditzake. Kontrako aldearekin alderatzeko eta ebaluazio dinamikoa egiteko aukera ematen du.
EMN (erresonantzia magnetikoa)
Bereziki erabilgarria forma kroniko edo konplexuetan: tendoiaren loditzea, seinale-anomaliak, tendoi inguruko edema, txertaduraren afekzioa, urradura partziala edo abultsioa. Zenbait diagnostiko diferentzial baztertzeko aukera ematen du.
Diagnostiko diferentzialak
Erradikulopatia lunbarra
Kontuan hartu beharrekoa irradiazioa, parestesiak, defizit neurologikoa edo lotutako min lunbarra daudenean.
Gluteo sakonaren sindromea
Gluteo-eskualdean nerbio ziatikoaren konpresioak edo narritadurak antzeko mina erreproduzi dezake.
Artikulazio sakroiliakoaren afekzioa
Ipurmasaileko mina eragin dezake, batzuetan tendinopatia proximaletik bereizten zaila dena.
Aldakako patologia
Artikulazio barneko patologia bat ipurmasailaren eskualdean senti daiteke batzuetan.
Bursopatia iskiatikoa
Min handia eragin dezake eserita, tendinopatia proximala imitatuz.
Muskulu-urradura akutua
Sprint batean agertutako min akutu batek lesio muskulotendinoso bat bilatzera eraman behar du, tendinopatia soil bat baino gehiago.
Iskio-gihartzeen abultsio proximala
Askoz larriagoa den forma, mekanismo bortitz batean gertatzen dena (aldakaren flexio handia + belaunaren estentsioa), kraskatze-sentsazioarekin, ekimosiekin eta indar-galera handiarekin.
Sailkapena
1. fasea
Karga jakin batzuei lotutako mina: batez ere entrenamenduaren ondoren, ahalegin biziekin edo sprintean agertzen da. Korrika motela, oro har, posible da oraindik.
2. fasea
Mina jardueran: korrikan, azelerazioetan edo indartze-ariketetan agertzen da. Errendimendua jaisten hasten da.
3. fasea
Mina eguneroko jardueretan: eserita, mugimendu jakin batzuetan eta batzuetan ibiltzean agertzen da.
4. fasea
Afekzio larria edo lotutako lesioa: urradura handi batek, abultsio batek edo indar-galera handi batek tratamendu espezializatu bat aztertzera eraman behar dute.
Tratamendua
1. fasea — Narritagarritasuna murriztea
Atseden osoa ez da, oro har, irtenbidea: aitzitik, tendoiaren gaitasuna murrizten du. Lehen fase honen helburua mina murriztea, jarduera fisikoari eustea eta tendoia pixkanaka berriro kargatzen hastea da, karga oso probokatzaileak saihestuz. Sarritan, korrika egiten jarrai daiteke, aldi baterako abiadura, azelerazioak, sprinta, aldapak, pausoen luzera eta bolumen osoa murriztuz — korrika motel eta kontrolatua abiadura-saio bat baino askoz hobeto jasan daiteke.
Uzkurdura isometrikoekin has zaitezke, adibidez bi hankako zubi isometrikoarekin (ahoz gora etzanda, belaunak tolestuta, oinak lurrean, pelbisa altxatuta eta 20-45 segundoz eutsita, 3-5 errepikapen), jarrera egokituz jasangarria izan dadin.
2. fasea — Indartze progresiboa
Mina hobeto kontrolatuta dagoenean, karga pixkanaka handitzen da: gluteo-zubia (3 × 10-15), hanka bakarreko zubia (3 × 8-12), leg curl-a (3 × 8-12), aldakaren estentsioa (3 × 8-12), hip thrust-a (3 × 8-12). Helburua da muskulua pixkanaka indar handiak sortzeko gai bihurtzea.
3. fasea — Luzera muskulotendinoso handiko lana
Errehabilitazioaren ezaugarri funtsezko bat da ez geratzea soilik aldaka gutxi tolestuta egindako ariketa errazetan. Pixkanaka sartzen dira aldaka tolestuago, belauna luzatuago eta karga handiagoa duten ariketak: deadlift errumaniarra (Romanian deadlift), good morning-a, hip hinge kargatua, leg curl-a pixkanaka handitutako anplitudearekin. Romanian deadlift-a (6-10 errepikapeneko 3-4 serie, karga pixkanaka handituz, mugimendua aldakaren gontzetik etorrita, flexio lunbarretik baino gehiago) bereziki interesgarria da tendoiak jarrera luzatuan karga jasateko duen gaitasuna garatzeko. Gluteoak, aldakaren abduktoreak, enborreko muskuluak eta pelbisaren egonkortzaileak ere landu behar dira: egonkortasun lunbopelbikoari esker, hobeto kontrolatzen dira mugimendu azkarrak eta norabide-aldaketak.
4. fasea — Alde bakarreko indartzea
Kirolak oso gutxitan ezartzen ditu tentsio guztiz simetrikoak. Horregatik, hanka bakarreko aldaerak sartzen dira pixkanaka: hanka bakarreko Romanian deadlift-a, hanka bakarreko hip thrust-a, hanka bakarreko leg curl-a, hanka bakarreko aldakaren estentsioa, pelbisaren egonkortasun-ariketak. Etapa honek balizko asimetria funtzional bat bilatzeko aukera ere ematen du.
5. fasea — Korrika pixkanaka berriro sartzea
Itzulera ibilaldi bizkorrarekin eta footing motelarekin hasten da, eta gero ibiltzea eta korrika txandakatzen dira, korrika jarraituaren aurretik. Ondoren, iraupena, bolumena eta abiadura pixkanaka handitzen dira, ahal dela parametro bakar bat aldi berean handituz. Korrika normalera itzuli aurretik, ahal dela, hau lortu behar da: eguneroko min minimoa edo minik eza, ibiltzearen eta indartze-ariketen tolerantzia ona, indar egokia, saioen ondoren berandutze-larriagotzerik eza eta hanka bakarreko ariketen menderatze ona.
6. fasea — Abiadura eta sprinta berriro sartzea
Abiadura karga espezifiko oso garrantzitsua da: progresioak etapa hauek jarrai ditzake — abiadura maximoaren %60-70ean korrika egitea, gero %70-80an, azelerazio progresiboak, %80-90, abiadura maximotik hurbileko sprinta, eta gero sprint errepikatuak eta norabide-aldaketak. Talde-kiroletan, ondoren jauziak, jauzi luzeak, lurreratzeak, azelerazioak, dezelerazioak eta norabide-aldaketak txertatu behar dira, lan analitikotik kirolaren lan espezifikora pixkanaka igaroz. Sprintak berriro egin aurretik, ariketa astunak ondo jasan behar dira, korrikak minik gabea edo ia minik gabea izan behar du, muskulu-luzera handiko ariketak menderatuta egon behar dira, eta kirolaren keinu espezifikoak erreproduzigarriak izan behar dira.
Tratamendu osagarriak
Masajea eta eskuzko terapia
Aldi baterako arintze sintomatikoa eman dezake (muskulu-tentsioaren sentsazioa murriztea, erosotasuna hobetzea, ariketetara itzultzea erraztea), baina ez du indartze progresiboa ordezkatzen: tendoi batek ez du bere gaitasun mekanikoa berreskuratzen masajearen bidez soilik.
Gorputzez kanpoko talka-uhinak
Forma kroniko batzuetan proposa daitezke. Zenbait ikerketatan emaitza onak aurkitu dira, baina ebidentzien kalitate orokorra ez da oraindik nahikoa erreferentziazko tratamendu bihurtzeko. Errehabilitazio aktiboaren balizko osagarritzat hartu behar dira.
Kortikoide-infiltrazioak
Ez dira lehen aukerako tratamendua. Batzuetan mina aldi baterako murriztu dezakete, baina epe luzerako onura ez da ziurra; kontu berezia izan behar da jada ahulduta dagoen tendoi baten inguruan.
PRP (plaketetan aberatsa den plasma)
Emaitza heterogeneoak literaturan. Eskuragarri dauden datuek ez dute ahalbidetzen behar bezala egindako errehabilitazio bat baino hobetzat jotzea; forma kroniko erresistente batzuetan kasuz kasu aztertu daiteke, agian.
Luzaketa sistematikoak
Ez daude debekatuta, baina ez dira tratamendu nagusia. Fase mingarrietan, aldakaren flexioa eta belaunaren estentsioa uztartzen dituzten luzaketak narritagarriak izan daitezke; hala ere, mugikortasunak nahikoa izaten jarraitu behar du kirola egiteko.
Kirurgia
Kirurgia oso gutxitan da beharrezkoa tendinopatia proximal soil batean; ez da lehen aukerako indikazioa. Egoera berezietan azter daiteke: ondo egindako errehabilitazioa izan arren oso ezgaitzailea den min kronikoa, tendoi-lesio edo urradura partzial nabarmena, abultsio proximala, tendoiaren desintsertzioa edo defizit funtzional handia.
Iskio-gihartzeen abultsio proximala tendinopatia kronikotik bereizi behar da: oro har bat-batean gertatzen da, kraskatze batekin, bat-bateko minarekin, urratze-sentsazioarekin, ekimosi handiarekin, ahultasun nabarmenarekin eta ibiltzeko edo korrika egiteko zailtasunarekin. Normalean EMN bat behar da kaltetutako tendoien kopurua, atzeraketa-maila eta abultsioa osoa ala partziala den zehazteko; tratamendua horren araberakoa da.
Konponketa proximalaren ondoren, errehabilitazioa askoz progresiboagoa da: konponketa babestea, mugikortasuna berreskuratzea, muskuluak berriro aktibatzea, indartze progresiboa, kate itxiko lana, eta gero korrika, azelerazioak, sprinta eta kirolaren keinu espezifikoak. Jarraipen-ikerketek erakusten dute kirolera itzultzeko tasak sarritan %90etik gorakoak direla, baina batez beste hainbat hilabeteko epeekin.
Berreskuratze-epea
Sendatze-denbora oso aldakorra da. Forma berri eta gutxi narritagarri batek bilakaera ona izan dezake aste gutxitan; tendinopatia kroniko batek, berriz, hainbat hilabeteko errehabilitazioa behar izan dezake. Faktore erabakigarria ez da soilik sintomak hasi zirenetik igarotako denbora, baizik eta, batez ere, hasierako larritasuna, bilakaeraren iraupena, kirol-karga, errehabilitazio-programaren kalitatea eta erregulartasuna, karga kontrolatzeko gaitasuna eta lesio estruktural baten balizko presentzia. Beraz, aspaldiko min bat ez da betiko hondatutako tendoi baten sinonimo.
Prebentzioa
Prebentzioa, funtsean, iskio-gihartzeen gaitasun nahikoari eustean oinarritzen da: iskio-gihartzeak aldizka indartzea, gluteoak eta enborra lantzea, hanka bakarreko ariketak, muskulu-luzera handiko ariketak eta abiadurarekiko esposizio progresiboa.
Sprinta egiten duten kirolarien kasuan, bereziki garrantzitsua da korrika azkarrarekiko esposizio erregularrari eustea, abiadurarik gabeko aldi luzeen ondoren soilik sprinta egin beharrean. Prebentzioak entrenamendu-kargen kudeaketa ona ere eskatzen du, bolumena eta intentsitatea aldi berean handitzea saihestuz.
Ohiko galderak
Korrika egin al daiteke iskio-gihartzeen tendinopatia izanda?
Kirola erabat utzi behar al da?
Luzaketak kaltegarriak al dira?
Indartzea benetan beharrezkoa al da?
Bizikletan ibil naiteke?
Indar-entrenamendua baimenduta al dago?
Talka-uhinak eraginkorrak al dira?
PRP gomendatzen al da?
Noiz egin behar da EMN bat?
Tendinopatia izan al daiteke kirolik egin gabe?
Ohiko akatsak
Mugitzeari erabat uztea: atseden osoak tendoiaren gaitasuna murrizten du.
Zuzenean sprintera itzultzea: mina desagertzeak ez du esan nahi tendoia abiadura maximoa jasateko prest dagoenik.
Luzaketak soilik egitea; horiek ez dute tendoiaren gaitasun mekanikoa behar adina berreskuratzen.
Masajea soilik egitea: arindu egiten du, baina ez da errekuperazioaren estimulu nagusia.
Jarrera laburrean soilik indartzea, luzera muskulotendinoso handiekiko tolerantzia landu gabe.
Kate lunbopelbikoa alde batera uztea, nahiz eta iskio-gihartzeek beheko gorputz-adar osoarekin eta pelbisarekin batera funtzionatzen duten.
Mina desagertu bezain laster kirolera itzultzea, progresio espezifikorik gabe.
Bolumena eta intentsitatea aldi berean handitzea — sintomak berriro pizteko modu ohikoa.
Gogoratzekoak — Institut Basque du Coureur
Iskio-gihartzeen tendinopatia proximala, gehienetan, tendoiak kargarekiko duen intolerantzia progresibo bat da, ez hantura soil bat. Koadro tipikoa ipurmasailaren behealdeko min sakona da, korrikak, azelerazioek, sprintak, muskulu-luzera handiko ariketek edo eserita luzaroan egoteak eragina. Diagnostikoa klinikoa da batez ere; irudi-probak erabilgarriak dira zalantzarik dagoenean, lesio garrantzitsu baten susmoa dagoenean edo bilakaera atipikoa denean. Tratamendua, batez ere, hezkuntzan, kargaren kudeaketan, indartze progresiboan, korrikarako berrentrenamenduan eta abiadura pixkanaka berriro sartzean oinarritzen da. Helburu nagusia ez da mina desagerraraztea soilik: sendatutako iskio-gihartz bat egiten den kirolaren eskakizunak berriro jasateko gai den iskio-gihartza da.
- Goom TSH, Malliaras P, Reiman MP, Purdam CR. Proximal Hamstring Tendinopathy: Clinical Aspects of Assessment and Management. J Orthop Sports Phys Ther. 2016;46(6):483-493.
- Cacchio A, Borra F, Severini G, et al. Rehabilitation of proximal hamstring tendinopathy: a systematic review.
- Dizon P, Jeanfavre M, Leff G, Norton R. Comparison of Conservative Interventions for Proximal Hamstring Tendinopathy: A Systematic Review and Recommendations for Rehabilitation. Sports (Basel). 2023;11(3):53.
- Paton BM, Read P, van Dyk N, et al. London International Consensus and Delphi study on hamstring injuries part 1: classification. Br J Sports Med. 2023;57(5):254-265.
- Paton BM, Read P, van Dyk N, et al. London International Consensus and Delphi study on hamstring injuries part 3: rehabilitation, running and return to sport. Br J Sports Med. 2023;57(5):278-291.
- van der Made AD, Almusa E, White NJ, et al. Proximal Hamstring Tendon Injuries: Diagnosis and Management.
- Cuthbert M, Ripley N, McMahon K, et al. Evidence-Based Management and Factors Associated With Return to Play After Acute Hamstring Injury in Athletes: A Systematic Review.
- Lempainen L, Sarimo J, Mattila K, et al. Proximal hamstring tendinopathy: results of surgical management and factors associated with outcome.
- Bodendorfer BM, Curley AJ, Kotler JA, et al. Return to Sport After Proximal Hamstring Tendon Repair: A Systematic Review.